“Хөх толботон танаа” Шарайдын Цэвээн Жамсрано

2015-03-07 00:00 Уншсан тоо: 2724
Үнэлгээ өгөх
(0 санал)

   Монгол угсаатны их эрдэмтэн, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн нэрт зүтгэлтэн Шарайд Жамсраны Цэвээн 1881 онд Буриад-Монголын малчин ардын гэрт мэндэлжээ. Шарайд Жамсраны Цэвээн нь дэлхий дахинаа Цэвээн Жамсрано, Цэвээн Жамсранов нэрээрээ алдаршсан билээ. Залуу идэр цагтаа хаант оросын сургуульд боловсрол эзэмшиж асан тэрбээр 1905 оны халимаг, буриадуудын оросоос тусгаарлах хөдөлгөөний гол зохион байгуулагчдын нэг байжээ. Харамсалтай нь энэ хөдөлгөөн 1910 оны үед илчлэгдэж, тэрээр хаант оросын шоронд суусан байна. Хорионоос оросын дэвшилтэт үзэлтнүүд болон буриад, халимаг, хасаг оюутнуудын эсэргүүцлийн хөдөлгөөний үр дүнд мултарсан Шарайдын Цэвээн ар Халхад Монгол туургатны тусгаар голомтыг цахихад хүчин зүтгэж эхэлсэн байдаг.

   Жамсраны Цэвээн нь 1911 оны Монголын тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнд оролцож, гадны бусад орнуудаар Монгол улсыг хүлээн зөвшөөрүүлэх үйл хэрэгт идэвхийлэн оролдохын зэрэгцээ бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэсэн нармай Монгол улс байгуулахыг мөрөөдөж байв. Монголын ноёдын эхлүүлсэн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний эрч харьж, хятадын цэргийн эрхэтнүүд Монголыг түрэмгийлэн эзлэх хүртэл Богд хаант Монгол улсын сэтгүүлзүй, түүх, хэл шинжлэл, гадаад харилцааны салбарт түүний оруулсан хувь нэмэр үнэлж баршгүй юм. Тэрбээр Монголын сэтгүүлзүйг 1913 онд гаргасан “Шинэ толь” сониноороо анхлан мэндлүүлсэн түүхэн гавьяатан билээ. 1921 оны Монголын Ардын хувьсгалын үйл хэрэгт ч мөн номлогч-орчуулагчаар оролцож, өнөөгийн тусгаар Монгол улсын байгуулахад өөрийн ухамсарт амьдралаа бүрэн зориулжээ.

    Шарайдын Цэвээн хэмээх буриад-Монгол хүмүүн монголын түүх, угсаатны зүй, ардын уран зохиол зэрэг салбарт чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд орчин цагийн нэгдмэл Монголын онол, үзэл санааны гол санаачлагч-удирдагч байлаа. Цэвээн Жамсрано “Буриадын ардын туг” хэмээх улс төрийн байгууллагыг толгойлж байв. Тиймээс ч Буриад-Монгол улсын тусгаар тогтнолын төлөө тууштай тэмцэж байлаа. Жамсраны Цэвээн нь нэгдсэн Монгол улсыг байгуулахын тулд Буриад-Монгол, Өвөр Монгол, Барга Монгол, Урианхайн хязгаар /Тагна Тува улс/ зэрэг монголын газар нутгийг Монгол улсад нэгтгэхийг ихэд чухалчилан үзэж, эл үзэл санаагаа туйлын эрчимтэй дэлгэрүүлж байсны учир 1937 онд ЗХУ-ын “чекист”-үүдэд баригджээ. Түүнийг оросын дотоодыг хамгаалахын шилээвэр яргачид 5 жил гар дамжуулан тамалсан юм. Гэлээ ч тэрбээр өөрийн үзэл санаанаас няцалгүй байсаар 1942 оны 5-р сарын 14-ны өдөр Оренбургийн шоронд 62 насандаа таалал төгсчээ.

   Түүний насанд туршдаа эмзэглэж явсан явдал 1990-ээд онд болж Буриад-Монголын өөртөө засах орныг ОХУ татан буулгаж, буриадын нэрнээс “Монгол” гэх үгийг бүрмөсөн авч хаясан билээ...  Ээдрээт цагийн өнгөнд элгэн түмнийхээ төлөө, газар шорооныхоо төлөө эцсээ хүртэл тэмцсэн энэ их бичгийн хүн эдүгээ тусгаарлаж өгсөн голомт нь самрагдаж буйг үзээгүй нь зол...  Гэвч...   Өвгөдийн маань сүнс уйлсаар байгаа буйзаа...

           Л.Срона

12 сэтгэгдэл

  • JohnnyFep 2017-08-23 17:42 Бичсэн: JohnnyFep

    levitra cheap
    levitra cost
    levitra buy germany
    levitra
    best place buy generic levitra

  • CharlesExalk 2017-08-22 19:50 Бичсэн: CharlesExalk

    viagra 50 mg 2 comprimidos
    Buy Viagra Online
    buy viagra online england
    Buy Generic Viagra Online
    how hard is it to get prescribed viagra

  • Peterlenda 2017-08-18 09:39 Бичсэн: Peterlenda

    price viagra norge
    generic viagra
    price list for viagra
    generic viagra online
    pill looks like viagra

  • Josephzer 2017-08-15 16:48 Бичсэн: Josephzer

    internet casino real money
    online slots
    holland casino online roulette
    slots online casino
    actual casino slots online

  • Josephzer 2017-08-15 16:18 Бичсэн: Josephzer

    secure online gambling
    slots online
    download video slot games
    slots online casino
    online video poker in us

  • ThomasSnoms 2017-08-13 04:12 Бичсэн: ThomasSnoms

    all best new online casino bonus
    play online roulette casino
    online keno games ga
    best roulette app for ipad
    online casinos allowing united states

  • HaroldTus 2017-08-12 19:13 Бичсэн: HaroldTus

    internet gambling black jack
    online casino mit paypal auszahlung
    casino top 10
    casino online united states
    online casino u s

  • HaroldTus 2017-08-12 18:42 Бичсэн: HaroldTus

    casino virtual jackpot
    best online casinos that accept us players
    rival casinos accepting us players
    online casino paypal payment
    best online gambling for us

  • JamesPah 2017-07-25 12:40 Бичсэн: JamesPah

    cialis pills in uk
    cialis
    buy viagra cialis
    cialis online
    cheap cialis sydney

  • commentchin 2015-03-08 13:07 Бичсэн: commentchin

    sharaid mongochilbol sharnuud ovogtnuud oros muudaj bid aldsan nutgaa avakhtsag irne

Сэтгэгдэл үлдээх

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд tungalag.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.